साहित्यसम्राट, लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे : साहित्य, श्रमिक आणि सामाजिक परिवर्तनाचे महानायक
News By : राजेंद्र लोंढे / मल्हारपेठ
१ ऑगस्ट साहित्यसम्राट, लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांच्या 106 व्या जयंतीनिमित्त राज्यभर विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले असून त्यांच्या साहित्य, समाजकारण आणि लोकजागृतीच्या कार्याला अभिवादन करण्यात येत आहे. शोषित, वंचित, कष्टकरी आणि कामगारांच्या जीवनाला आपल्या लेखणीतून आवाज देणारे अण्णाभाऊ साठे हे महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि साहित्यिक इतिहासातील अजरामर व्यक्तिमत्त्व मानले जाते.
अण्णाभाऊ साठे यांचा जन्म १ ऑगस्ट १९२० रोजी सांगली जिल्ह्यातील वाटेगाव येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव तुकाराम भाऊराव साठे असे होते. अत्यंत गरिबीत बालपण गेल्याने त्यांना औपचारिक शिक्षण घेता आले नाही. मात्र, जीवनाच्या कठोर अनुभवातून त्यांनी ज्ञान मिळवले आणि आपल्या असामान्य प्रतिभेच्या जोरावर मराठी साहित्यात वेगळे स्थान निर्माण केले.
मुंबईतील गिरणी कामगार, झोपडपट्टीतील नागरिक, शेतमजूर, कष्टकरी, दलित आणि उपेक्षित समाजाचे वास्तव त्यांनी आपल्या कथा, कादंबऱ्या, पोवाडे, लावण्या आणि लोकनाट्यांतून प्रभावीपणे मांडले. त्यांच्या 'फकिरा' या कादंबरीला महाराष्ट्र शासनाचा प्रतिष्ठेचा पुरस्कार मिळाला. याशिवाय त्यांनी अनेक कादंबऱ्या, कथासंग्रह, पोवाडे, लावण्या आणि लोकनाट्यांची निर्मिती करून मराठी साहित्य समृद्ध केले.
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ, कामगार चळवळ आणि सामाजिक न्यायाच्या आंदोलनांमध्ये त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला. लोकशाहीर म्हणून त्यांनी गावोगावी फिरून जनजागृती केली. त्यांच्या शाहिरीने अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा दिली आणि समाजात समानता, बंधुता व स्वाभिमानाची भावना जागवली.
अण्णाभाऊ साठे यांचा संदेश आजही तितकाच प्रेरणादायी आहे. "ही पृथ्वी शेषाच्या मस्तकावर नसून कष्टकरी कामगारांच्या तळहातावर तरलेली आहे," हा त्यांचा विचार श्रमाचे महत्त्व अधोरेखित करणारा आहे. त्यांनी कामगारांना संघटित राहण्याचा, शिक्षण घेण्याचा, अन्यायाविरुद्ध संघर्ष करण्याचा आणि स्वाभिमानाने जगण्याचा संदेश दिला.
त्यांच्या साहित्यामधून सामाजिक समता, मानवता, श्रमाची प्रतिष्ठा आणि परिवर्तनाची प्रेरणा मिळते. आजच्या तरुण पिढीने त्यांच्या विचारांचा वारसा जपत सामाजिक बांधिलकी, शिक्षण आणि प्रामाणिक परिश्रम यांच्या माध्यमातून समाजाच्या प्रगतीसाठी योगदान द्यावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
अण्णाभाऊ साठे यांचे संपूर्ण जीवन हे संघर्ष, साहित्यसाधना आणि समाजजागृतीचे प्रेरणादायी उदाहरण असून त्यांची जयंती हा केवळ स्मरणाचा दिवस नसून त्यांच्या विचारांना कृतीत उतरवण्याचा संकल्प करण्याचा दिवस आहे.


